2-3-1-6-2-1-1. تاریخچه و ماهیت بیمه عمر 32
2-3-1-6-2-1-2. تعریف بیمه عمر 32
2-3-1-6-2-1-3. انواع بیمهنامههای عمر 33
2-3-1-6-2-1-4. حقبیمه قرارداد بیمه عمر 33
2-3-1-6-2-2. بیمههای حوادث اشخاص 36
2-3-1-6-2-2-1. اقسام بیمه حوادث 36
2-3-1-6-2-2-2. تعهدات بیمهگر و موارد استثنا 37
2-3-1-6-2-3. بیمههای بهداشت و درمان 37
2-3-1-6-2-3-1. معرفی بیمه درمانی 37
2-3-1-6-2-3-2. اقسام بیمه درمانی 37
2-3-1-6-3. بیمههای مسئولیت 37
2-3-1-6-3-1. معرفی بیمههای مسئولیت 38
2-3-1-6-3-2. انواع بیمههای مسئولیت 38
2-3-2. بیمه تعاونی 38
2-3-2-1. معرفی بیمه تعاونی 39
2-3-2-2. ساختار مدیریتی بیمه تعاونی 39
2-3-3. بیمه اجتماعی متعارف 39
2-3-3-1. تاریخچه و ماهیت بیمههای اجتماعی 39
2-3-3-2. بیمه اجتماعی تحت تأثیر سیاستهای اقتصادی و اجتماعی 40
2-3-3-3. سیر تکامل خدمات بیمهای دولتی 44
2-3-3-4. ویژگیهای بیمههای اجتماعی 46
2-3-3-5. اصول و موازین نظام بیمه اجتماعی 47
2-3-3-5-1. اصول حاکم بر نحوه اداره امور تأمین اجتماعی 47
2-3-3-5-2. اصول حاکم بر نحوه تأمین مالی بیمههای اجتماعی 48
2-3-3-5-3. اصول حاکم بر نحوه ارائه مزایا 48
2-3-3-6. طرحها و برنامههای بیمه اجتماعی 50

فصل سوم: روششناسی پژوهش
3-1.مقدمه 53
3-2. انواع تحقیق 53
عنوان صفحه
3-3. روش تحقیق 54
3-3-1. روش تحقیق توصیفی 54
3-3-1-1. هدف تحقیق توصیفی 55
3-3-1-2. انواع تحقیقات توصیفی 55
3-3-2. تعریف روش تحلیل محتوا 55
3-3-2-1. مراحل تحلیل محتوا 56
3-3-3. درآمدی بر روش تحقیق تطبیقی 56
3-3-3-1. تعریف مطالعه تطبیقی 57
3-3-3-2. هدف مطالعه تطبیقی 57
فصل چهارم: پوشش ریسک و بیمه در آراء اندیشمندان اسلامی؛ تجزیه و تحلیل یافتهها
4-1. مقدمه 58
4-2. بخش اول: پوشش ریسک و بیمه در مالیه اسلامی 59
4-2-1. مدیریت ریسک در اسلام 59
4-2-2. الگوی تکافل در پوشش ریسک 59

4-3. بخش دوم: ماهیت فقهی بیمه متعارف؛ اختلاف نظرهای اندیشمندان اسلامی 60
4-3-1. موافقان مشروعیت 61
4-3-1-1. بیمه های بازرگانی متعارف در تطبیق با عقود شرعی 61
4-3-1-1-1. قرارداد بیمه و عقد مضاربه 62
4-3-1-1-2. قرارداد بیمه و عقد ضمان 62
4-3-1-1-3. قرارداد بیمه و صلح 62
4-3-1-1-4. قرارداد بیمه و هبه معوّضه 63
4-3-1-2. بیمه های بازرگانی متعارف در تطبیق با نهادهای حقوقی صدر اسلام 63
4-3-1-2-1. نظام عاقله و عقد بیمه 63
4-3-1-2-2. عقد بیمه و ضَمان خطرالطریق 64
4-3-1-2-3. قرارداد بیمه و عقد موالات 64
4-3-1-3. بیمه های بازرگانی متعارف به عنوان عقود جدید و مشروع 65
4-3-2. مخالفان مشروعیت 66
4-3-2-1. فقهایی که عقود شرعی را محصور در تعدادی خاص میدانند 67
4-3-2-2. فقهایی که شرایط کلی صحت عقود را در نظر میگیرند 67
4-3-2-2-1. وجود غرر 67
4-3-2-2-2. وجود رهان 69
4-3-2-2-3. وجود میسر 69
4-3-2-2-4. وجود ربا 71
عنوان صفحه
4-3-2-2-5. ضمان مالم یجب 72
4-3-2-2-6. اکل مال به باطل 72
4-3-2-2-7. وجود غبن 73
4-3-2-2-8. معلق بودن عقد 74
4-3-2-2-9. معامله کالی به کالی 74

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-3-2-2-10. مغایرت با اصل توکل 74
4-3-2-2-11. معامله بر معدوم 75
4-3-2-2-12. مغایرت با آزادی اراده 75
4-3-2-2-13. اجماع بر تحریم 76
4-3-2-2-14. سفهی بودن 76
4-3-3. قائلان به تفکیک بیمههای حلال و حرام 76
4-3-3-1. وجود غرر 76
4-3-3-2. وجود میسر 77
4-3-3-3. وجود ربا 77
4-3-3-4. مغایرت با اصول میراث و وصیت 78
4-3-3-5. مغایرت با اصل توکل 78
4-3-3-6. اکل مال به باطل 79
4-4. بخش سوم: معرفی بیمهی تکافل 80
4-4-1. کلیات تکافل 80
4-4-1-1. واژه و اصطلاح تکافل 80
4-4-1-2. خاستگاه تکافل 80
4-4-1-3. اولین شرکت تکافل 81
4-4-2. سازوکار کلی تکافل 82
4-4-2-1. ارکان مدل های تکافل 82
4-4-2-2. ایجاد هیئت فقه اسلامی 83
4-4-3. الگو های عملیاتی تکافل (الگوهای متعارف) 84
4-4-3-1. الگوهای یک وجهی 84
4-4-3-1-1. الگوی مضاربه 84
4-4-3-1-1-1. تکافل عمومی با الگوی مضاربه 85
4-4-3-1-1-2. تکافل خانواده با الگوی مضاربه 86
4-4-3-1-2. الگوی وکالت 89
4-4-3-1-2-1. تکافل عمومی با الگوی وکالت 89
4-4-3-1-2-2. تکافل خانواده با الگوی وکالت 90
4-4-3-2. الگوهای ترکیبی 93
عنوان صفحه
4-4-3-2-1. مضاربه-وکالت 93
4-4-3-2-1-1. مضاربه- وکالت- عمومی 93
4-4-3-2-1-2. مضاربه- وکالت- خانواده 93
4-4-3-2-2. وقف 96
4-4-3-2-2-1. وقف-مضاربه-عمومی 96
4-4-3-2-2-2. وقف-مضاربه-خانواده 96
4-4-3-2-2-3. وقف-وکالت-عمومی 99
4-4-3-2-2-4. وقف-وکالت-خانواده 99
4-4-3-2-2-5. وقف- مضاربه-وکالت؛ عمومی 102
4-4-3-2-2-6. وقف-مضاربه-وکالت؛ خانواده 102
4-4-3-3. الگوی تکافل مبتنی بر تبرّع (تکافل غیرانتفاعی) 105
4-4-3-4. الگوی تکافل مبتنی بر تعاون (تکافل تعاونی) 105
4-4-4. الگوهای نظری (غیر عملیاتی) تکافل 106
4-4-5. الگوهای شیعی تکافل 107
4-4-5-1. الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله سیدعبدالهادی شاهرودی 107
4-4-5-2. الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله دکتر حسنآقا نظری 111
4-4-6. تکافل و بیمه های تعاونی 114
4-4-7. تکافل خانواده 114
4-4-7-1. معرفی 114
4-4-7-2. منطق وجود بیمه تکافل خانواده 115
4-4-7-3. اصول حاکم بر قرارداد تکافل خانواده 115
4-4-8. تکافل اتکایی 116
4-4-8-1. تاریخچه، مفهوم و ماهیت تکافل اتکایی 116
4-4-8-2. اهداف و عملیات تکافل اتکایی 117
4-4-9. محصولات تکافل 118
4-4-9-1. گسترهی محصولات در صنعت تکافل 118
4-4-9-2. محصولات تکافل عمومی 118
4-4-9-3. محصولات تکافل خانواده 118
4-5. بخش چهارم: ماهیت فقهی تکافل؛ اختلاف نظرهای اندیشمندان اسلامی 119
4-5-1. مشروعیت تکافل 119
4-5-1-1. مبانی نظری تکافل 120
4-5-1-2. مبانی عملی تکافل 120
4-5-2. تطبیق تکافل با عقود معین شرعی 121
4-5-2-1. بحثهای فقهی در تطبیق تکافل با عقود شرعی 122
عنوان صفحه
4-5-3. تکافل به عنوان یک عقد مستقل 124
4-5-4. مخالفان تکافل 125
4-6. بخش پنجم: بررسی مبانی اختلاف نظرها 125
4-6-1. مبانی اختلاف نظرها در رأی بر عدم مشروعیت 126
4-6-2. مبانی اختلاف نظرها در رأی بر مشروعیت 126
4-6-3. جمعبندی 126

فصل پنجم: جمعبندی و نتیجهگیری
5-1. جمعبندی تحقیق 137
5-2. یافتههای تحقیق 139
5-3. پیشنهادات تحقیق 142
منابع و مآخذ 143

عنوان فهرست شکل صفحه
شکل 2-1: ارتباط مفهومی ریسک با سایر مفاهیم 12
شکل 2-2: دسته بندی استراتژیهای مدیریت ریسک با معیار روحیه مواجهه با ریسک 19
شکل 2-3: دسته بندی استراتژیهای مدیریت ریسک با معیار هدف مدیریت 20

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

شکل 2-4: انواع بیمه بازرگانی 30
شکل 4-1: الگوی تکافل عمومی براساس عقد مضاربه 87
شکل 4-2: الگوی تکافل خانواده براساس عقد مضاربه 88
شکل 4-3: الگوی تکافل عمومی براساس عقد وکالت 91
شکل 4-4: الگوی تکافل خانواده براساس عقد وکالت 92
شکل 4-5: الگوی تکافل عمومی براساس عقود مضاربه_وکالت 94
شکل 4-6: الگوی تکافل خانواده براساس عقود مضاربه_وکالت 95
شکل 4-7: الگوی تکافل عمومی براساس عقود وقف_مضاربه 97
شکل 4-8: الگوی تکافل خانواده براساس عقود وقف_مضاربه 98
شکل 4-9: الگوی تکافل عمومی براساس عقود وقف_وکالت
شکل 4-10: الگوی تکافل خانواده براساس عقود وقف_وکالت 101
شکل 4-11: الگوی تکافل عمومی براساس عقود وقف- مضاربه-وکالت 103
شکل 4-12: الگوی تکافل خانواده براساس عقود وقف- مضاربه-وکالت 104
شکل 4-13: الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله سیدعبدالهادی شاهرودی 110
شکل 4-14: الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله دکتر حسنآقا نظری 113
عنوان فهرست جداول صفحه
جدول 2-1: اصول راهبردی در فعالیتهای بیمهگر 29
جدول 2-2: مروری بر سیر تاریخی انواع بیمه 51
جدول 4-1: بررسی مبانی اختلاف نظرهای اندیشمندان اسلامی در مورد بیمه متعارف 131

فصل اول: کلیات

1-1.مقدمه
هر نوع فعالیتی در فرآیند اجرای خود با احتمال وقوع حوادث و یا مخاطراتی رو به رو می‌باشد که حاصل آن می‌تواند از برآورده شدن نتیجه و یا بازده مورد انتظار جلوگیری کند. بنابراین احتمالی را که موجب گردیده تا بازده مورد نظر حاصل نشود ریسک می‌نامند. این امر اشاره به وضعیت ناخوشایندی دارد که ممکن است یک فرد و یا سازمان در معرض آن قرار گرفته و درصد احتمال وقوع نتیجه منفی را بالا ببرد و باعث به وجود آمدن زیان گردد. افراد و سازمانها جهت دستیابی به اهداف مورد نظر خویش لزوماً به مدیریت ریسک پرداخته و متناسب با هدف و امکانات خویش راهبرد متناسب را جهت تسلط بر شرایط در پیش میگیرند. در این بین بیمه به عنوان یک ابزار مدیریتی به معنای انتقال زیان احتمالی ناشی از ریسک، از یک موجودیت حقیقی یا حقوقی در مقام بیمهگذار در ازای پرداخت حقبیمه به بخشی که بیمهگر نامیده میشود؛ جهت کسب امنیت خاطر و پشتوانه مالی، مؤثر خواهد بود. بیمهکردن به عنوان یک تکنیک انتقال ریسک، راهبردی قابل اتکا و مؤثر است که مورد استفاده وسیع قرار میگیرد. این استراتژی ممکن است توسط متصدّی خصوصی و یا دولتی اداره شود. بیمه تحت قرارداد طرفینی و خصوصی و مشتمل بر جنبهی بازرگانی و تجاری، با همان اصول و ارکان متعارف، در دایرهی ارتباطات اقتصادی بینالمللی به کشورهای مسلمان هم راه یافته است و از آنجا که طبق اعتقاد مسلمانان لازم است تمام عناصر رفتاری انسان مکلّف در چارچوب اصول و قواعد شرعی آنالیز و طبق دستورالعملهای موجود در آموزههای کتاب و سنّت صورت گیرد؛ بیمه به عنوان یک تعامل اقتصادی برای طرفین قرارداد بر منابع فقهی عرضه و مورد اظهار نظر فقهای مسلمان قرار گرفته است و فتواهای متفاوتی راجع به آن صادر شده است، در همین راستا موافقان و مخالفان هر یک استدلالاتی را جهت توجیه نظر خود ارائه دادهاند. گروه مخالف که عمدتاً از فقهای عامّه هستند طرح تکافل را جهت پاسخگویی نیاز مسلمانان به بیمه در مالیه اسلامی گنجاندهاند و ادعا کردهاند که این طرح علاوه بر کارآیی اصلی (بیمهگری)، از عناصر غیر شرعی بارز در سازوکار بیمهی متعارف مبرّی و به دلیل اینکه با عدالت و تعاون به عنوان ارزشهای اسلامی همسو میباشد، شرعی است. به دلیل استفادهی وسیع جمعیت مسلمان از بیمه، بررسی مشروعیت این ابزار مالی در قالب متعارف و نیز اسلامی، از اهمیت شایان توجهی برخوردار است. پژوهش پیشرو جهت ارائه طرحی جامع از تحلیل فقهی ساختار و الگوی بیمهای متعارف و تکافل در اقتصاد اسلامی با رویکردی تطبیقی بین آراءِ اندیشمندان اسلامی انجام شده است.
1-2. طرح مسئله تحقیق
زندگی انسانها در ابعاد گوناگون آن در معرض ریسکهای متفاوتی قرار دارد و تصوّر زندگی بدون ریسک تصوّری غیرمنطقی به نظر میرسد. از دیدگاه اندیشمندان اقتصادی و مالی نیز، ریسک به عنوان یکی از عناصر مهم در پیشرفت اقتصادی و خلق ثروت شناخته میشود (علیزاده اصل، 1392). در واژهنامهی آکسفورد ریسک مترادف با امکان وقوع پیشامدی زیانبار در آینده تعریف شده است. فرهنگ وبستر، گالیتز، گلیب و هیوب نیز تعاریف متفاوتی از ریسک ارائه کردهاند (راعی و سعیدی، 1391، ص 46)، اما مفهوم اصلی که تمام این تعاریف بر آن تاکید دارند، وجود نوعی عدم اطمینان نسبت به اتفاقات آتی است و در حقیقت ریسک نوعی عدم اطمینان است که قابلیت محاسبه را داشته باشد (ویلیامز و هاینز، 2002) اما باید گفت که ریسک معادل نااطمینانی نیست زیرا در موقعیت ریسکدار رسیدن به نتیجه و تحقق بازده انتظاری، احتمالی است اما نتیجه مشخص است در حالیکه نااطمینانی ضرب احتمال در احتمال است به عبارت دیگر در نااطمینانی هم بازده مطلوب احتمالی است و هم رسیدن به آن.
هر فرد یا بنگاه اقتصادی عملاً برای کسب اطمینان خاطر و ثبات در صحنهی فعالیت و رقابت نیازمند حمایت میباشد و وضعیتی که حامل پیامدهای محتمل متعدد است و احتمال تحقق زیان و پیامد ناخواسته در آن بین وجود دارد، باید مدیریت شود. حسب معیار روحیهی مواجهه با ریسک در افراد مختلف و نیز با توجه به نوع ریسک، استراتژیهای مختلفی از مکانیزم مدیریت توسط تصمیمگیرنده اتخاذ میشود. انتقال ریسک به بخش دیگر که در زمینهی مدیریت ریسکها متخصص است یکی از این روشها است. در زمینهی انتقال میتوان به قراردادهای کار، اوراق تضمین مالی و قراردادهای بیمه اشاره کرد. انتقال ریسک در قالب بیمه یکی از راهبردهای پرکاربرد و بسیار کارآمد است که از دیرباز تحت قوانین و قراردادهای حمایتی به صورت تعاونی و خصوصی و سپس طرحهای حمایت اجتماعی جهت اداره ریسکهای اجتماعی مورد استفاده قرار گرفته و روز به روز همگام با افزایش انواع ریسک و پیچیدگی فعالیتهای زندگی پیشرفت دارد. مؤسسات بیمهای با تبدیل عدم اطمینان ناشی از احتمال خسارت به اطمینان و امنیت، به عنوان یکی از عوامل و شرایط مؤثر در توسعهی اقتصادی و مالی، ایجاد منابع مالی جدید، حفظ ثروتهای ملی، جلوگیری از خطرهای تهدید کننده در امر سرمایهگذاری از نظر تضمین خسارت و پرداخت غرامت، هستند (گروه نویسندگان، 1381، ص 118).
طرحهای حمایتی و بیمهای در قالب سیستم اقتصادی سرمایهداری تهیه شدهاند و گاهاً با استانداردها و اصول شرعی و اسلامی منافات دارند. از ابتدای دههی 1970 میلادی اندیشمندان مسلمان توجه ویژهای به طراحی خدمات مالی بر مبنای اصول اسلامی نمودند. در خلال این تکاپوها نهاد مالی بیمه مورد توجه فقها و اندیشمندان مسلمان واقع شد. و درباره اینکه اصل بیمه و الگوهای آن اصالت شرعی دارند یا نه، بین دانشمندان مسلمان اختلاف نظرهایی بوجود آمد (جمالیزاده ، 1380، ص 85). این اختلافات به سه رویکرد منتهی شد: عدهای موافق مشروعیت قرارداد بیمه بوده و به دو شیوه به توجیه شرعی آن پرداختهاند. از این عده گروهی از جمله امام خمینی (ره) بیمه را عقدی مستحدث و البته عاقلانه و ضروری برای زندگی امروزی و مشمول اطلاق آیه “أوفوا بالعقود” و روایت نبوی “المؤمنون عند شروطهم” تشخیص دادهاند و گروهی دیگر سعی کردهاند با تطبیق و جای دادن عقد بیمه در چارچوب یکی از عقود معهود شرعی، یا نهادهای حقوقی صدر اسلام که به مشروعیت امضائی رسیدهاند، صحت شرعی بیمه را توجیه کنند. در یک رویکرد بینابین بعضی از انواع بیمه به ویژه بیمهی عمر آلوده به عناصر غیرشرعی و حرام اعلام شد. اما در رویکرد سوم یکسری اشکال شرعی که مشهودترین و مهمترین آنها ربا، غرر و میسر هستند به قرارداد بیمه گرفته شد که در نتیجه این گونه تشخیصها بیمهی متعارف حرام اعلام گردید. صاحبان این دیدگاه اکثراً از علما و فقهای اهل سنّت هستند که در پاسخ به نیاز جامعهی اسلامی طرح تکافل را به عنوان جایگزین برای بیمهی متعارف، با پشتوانهی شرعی مطرح و معرفی نمودند (عرفانی ،1371، ص 41)؛ که این طرح امروزه به صورت یک صنعت به عنوان یک خرده نظام مالی اسلامی هم در کشورهای مسلمان و هم در کشورهای دیگر اجرا میشود. اصطلاح “صنعت تکافل” شامل همه متصدیان کسب و کار ارائه خدمات و محصولات تکافل است. این صنعت شرکت های بیمهی مستقیم که برای ارائهی طیف گستردهای از محصولات تکافل پذیرهنویسی میکنند، شرکتهای بیمهی رایج که تعداد محدودی محصولات تکافل را ارائه می کنند و شرکتهای بیمهی اتکایی و تکافل اتکایی را در بر میگیرد (جعفر، 2007، ص 24). با وجود اینکه الگوی تکافل در چارچوب فقه اهل سنّت معرفی، طراحی و اجرا شده است؛ در سالهای اخیر فقهاء و اقتصاددانان شیعی نیز به این موضوع علاقهمند شده و در حرکتی فعال نسبت به طراحی مدلهایی از تکافل اقدام نمودهاند.
با این تفاسیر پژوهش حاضر، در جهت تبیین مفهوم ریسک به معنای نظری و معرفی انواع بیمه به عنوان یک دانش مدیریتی به منظور پوشش ریسک میکوشد، همچنین در این تحقیق به بررسی مبانی پوشش ریسک و بیمه در نظریهی اقتصاد اسلامی مبتنی بر دیدگاههای اندیشمندان اسلامی و نیز جایگاه آن در نظام مالی اسلامی پرداخته میشود. اما مسئلهی اصلی این است که بیمه در اقتصاد اسلامی چه مفهوم و به لحاظ نظری چه پشتوانهای دارد تا یک جمعبندی از اختلافنظرهای فقهی در مورد مبانی و اصل موضوع، فرآیند و سازوکار الگوهای بیمهای اعم از بیمه متعارف و تکافل ضمن یک تحلیل منطقی و تطبیقی بین آراء مختلف اندیشمندان اسلامی ارائه گردد.
1-3. سؤالات تحقیق
با توجه به اینکه این تحقیق به صورت اکتشافی انجام میشود در آن فرضیهای مطرح نمیشود؛ اما سؤالات اصلی تحقیق در راستای هدف نهایی و متناظر با اهداف جزئی تحقیق به شرح ذیل بیان میشوند:
1). بیمه و مدیریت ریسک در نظام مالی اسلامی چه مفهومی دارد؟
2). اختلاف نظرهای موجود بین اندیشمندان اسلامی در این حوزه چیست؟
3). آخرین دستاوردها و دیدگاههای ابراز شده از سوی صاحبنظران مسلمان در باره بیمه و مدیریت ریسک کدامند؟
1-4. اهمیت مسأله
بیمه و مدیریت ریسک از ضروریات زندگی و فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی نوین است و امروزه با افزایش انواع و سطح فعالیتهای بشری و بروز انواع ریسک و پیچیدگی شرایط، مدیریت ریسک و تحت حمایت بیمه قرار گرفتن بیش از گذشته ضروری به نظر میرسد. از آنجا که مسلمانان معتقد به کامل بودن دین مقدس اسلام میباشند لذا در جهت هدف متعالی جهانی شدن این دین مبین، لازم است اجزاء نظام بررسی شوند. مسلماً دین کامل اسلام نیازهای ضروری و مشروع جامعه مسلمین را بیپاسخ رها نکرده و شامل کلیاتی است که در همهی زمانها و مکانها میتواند پشتوانه و پاسخگوی مسائل مبتلابه و مستحدث جامعه باشد. از جملهی اجزای دین، نظام مالی اسلامی است که نهاد بیمه را هم شامل میشود لذا ضروری است مبانی بیمه از لحاظ فقهی و تئوری و نیز مکانیزم پوشش ریسک در اقتصاد اسلامی مورد توجه و تبیین قرار گیرد و در این خصوص مطالعهای تطبیقی بین آراء دانشمندان مسلمان در مورد بیمه و مدیریت ریسک صورت گرفته تا محل اختلاف روشن شود. در واقع بررسی و ارائه تحلیلی مقایسهای از نظرات اندیشمندان جهان اسلام گامی مهم در راستای اجرایی نمودن تکافل خواهد بود و بدین ترتیب با معرفی آخرین دستاوردهای فکری صاحبنظران مسلمان راجع به ریسک و بیمه خلأهای نظری در این مبحث شناسایی و زمینهی مطالعات بعدی قرار خواهد گرفت.
1-5. اهداف تحقیق
مهمترین هدف این تحقیق را میتوان تبیین مفهوم، مبانی و ساختار نظریهی بیمه و پوشش ریسک در اقتصاد اسلامی عنوان نمود. در این راستا اهداف فرعی به شرح زیر مورد نظر محقق میباشد:
1). تبیین اختلاف نظرها در خصوص الگوی پوشش ریسک و بیمه در اقتصاد اسلامی؛
2). تبیین مرز دانش در پوشش ریسک و تکافل؛
1-6. روش پژوهش
این تحقیق از نظر مکانی کتابخانهای و اینترنتی است و از نظر روش توصیفی و تطبیقی میباشد. کار اصلی در این تحقیق مطالعهی اسناد علمی مرتبط با موضوع تحقیق و سپس تحلیل و جمعبندی محتوا و در نهایت انجام یک تحلیل تطبیقی بر حسب هدف که روشن شدن محل اختلاف آراء اندیشمندان در خصوص پوشش ریسک و بیمه است. اسناد علمی مورد استفاده اعم از کتب فارسی، عربی و لاتین و نیز مقالات فارسی و لاتین و نیز جستجو در پایگاههای اینترنتی مرتبط با موضوع میباشد. به طور کلی متدولوژی تحقیق به این صورت است:
در مرحلهی اول انجام مطالعه مربوط به شناخت مبانی نظری تحقیق جهت تبیین ابعاد موضوع؛
در مرحلهی دوم شناسایی و مطالعهی منابع؛
در مرحلهی بعد جمعبندی و تحلیل نتایج حاصل از مطالعات صورت میپذیرد؛
در نهایت، جمعبندی تحلیلها و نتایج آنها مورد مطالعهی تطبیقی قرار میگیرد و نتایج حاصل از آن به صورت گزارش نهایی ارائه میگردد.
1-7. پیشینه تحقیق
در مورد بیمه و مدیریت ریسک در مالیه اسلامی و همچنین معرفی تکافل از لحاظ مبانی فقهی، ساختار، الگوها، تفاوتها و شباهتهایش با بیمهی متعارف مطالعاتی صورت گرفته که در اینجا به طور مختصر به تعدادی از آنها اشاره میکنیم:
در بخش داخلی: مطهری (1358) در کتاب “مسئله ربا به ضمیمه بیمه ” معتقد است در بیمههای اشخاص (بیمه عمر) که محصولی از بیمهی متعارف میباشد، بیمه به شرط فوت و بیمه به شرط حیات مبتلا به ربا و غیر شرعی است. این همان نظری است که قائلان آن در عالم تسنّن را بر آن داشته تا الگوی تکافل خانواده را به عنوان جایگزین بیمهی عمر متعارف طراحی و معرفی کنند. در واقع ایشان با انجام تحلیل فقهی به این نتیجه رسیده که بیمهی عمر متعارف از نظر شرعی حرام است اما در مورد جایگزین آن اظهار نظری نداشته است.
خامنهای (1359) در کتابی با عنوان “بیمه در حقوق اسلام؛ بحثی تحلیلی و تطبیقی در بیمههای اجتماعی و خصوصی” با هدف تبیین ماهیت فقهی و حقوقی خدمات بیمهای و با استفاده از روش تطبیقی به مقایسه بین نظام بیمهی متعارف با مفهوم و نظام حمایتی در حقوق اسلامی پرداخته و تنها به دو موضع فقهی مخالف و موافق با بیمهی متعارف توجه داشته و در نهایت با تمایل به رأی مخالفان سیستم بیمه را برای مسلمانان، مشروط به اجرا توسط دولت اسلامی و نفی جنبهی بازرگانی از آن؛ برای مسلمانان قابل استفاده میداند. ایشان نیز تحلیل فقهی جامعی مبتنی بر آرای اندیشمندان مسلمان ارائه نداده و همچنین متعرض بحث تکافل هم نشده است.
عرفانی (1371) در کتابی با عنوان “بیمه در حقوق اسلام و ایران” علاوه بر بیمهی خصوصی، با روش تحلیلی به حکم فقهی بیمه اجتماعی نیز پرداخته و نتیجه میگیرد کلیه فقها و حقوقدانان مسلمان به استناد وجود تعاون و عدم کسب سود در بیمهی اجتماعی آن را مشروع میدانند و اختلاف آراء متوجه صحت شرعی قرارداد بیمهی خصوصی است. در حیطهی بیمهی بازرگانی، کار ایشان منحصر به نقل نظرات فقها در این زمینه بوده و فاقد تحلیل فقهی و ارائه طرح جامع از مفهوم بیمه در مالیه اسلامی و نیز خالی از بحثهای مربوط به تکافل است.
جمالیزاده (1380) در کتاب خود با نام “بررسی فقهی عقد بیمه” به منظور ارائه آرای فقهی راجع به بیمهی متعارف با روش تحلیلی توانسته به هدف خویش نائل شود، و در نهایت تقسیمبندی مبتنی بر آراء صاحبنظران مسلمان راجع به مشروعیت بیمهی بازرگانی را که شامل سه دستهی موافق، موافق با بیمههای عمومی متعارف و نیز مخالف میشود را تشریح کرده است، اما این اثر به طرح جایگزین بیمهی متعارف (تکافل) که از سوی مخالفان در چارچوب قوانین اسلامی معرفی شده است، توجه نکرده است.
میرزایی (1384) در مقالهای با عنوان “مفهوم و چشم انداز تکافل” با استفاده از روش تحلیل دیدگاهها به بیان و مقایسهی نظرات مخالفان و موافقان صنعت تکافل پرداخته و در نهایت با ارائه دلایلی مزایای اقتصادی و اجتماعی تکافل را برمیشمرد و آن را سیستم بیمهای برگزیده در مالیهی اسلامی تشخیص میدهد اما به تبیین علت مطرح شدن تکافل و نیز ماهیت فقهی بیمه متعارف نمیپردازد.

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید